Yapımından Sonraki Değişiklikler
Yapının bulunduğu alanda 9. yüzyıldan kalma Ayia Strati adlı bir Rum kilisesi bulunmuştur; alan 1627’de IV. Murad’ın fermanıyla Ermeni cemaatine devredilmiştir.
1628’de onarım görmüş ve kutsanarak ibadete açılmıştır.
1692 yangınında büyük hasar görmüş; 1729’daki büyük Balat yangınında tamamen yanmıştır.
1730’da ahşap olarak yeniden yapılmış; daha sonra 1831’de II. Mahmud’un fermanıyla kâgir olarak yeniden inşa edilerek 1835’te Patrik III. Sdepanos tarafından kutsanıp ibadete açılmıştır.
Yapı 2005 ve 2012 yıllarında kapsamlı restorasyondan geçirilmiştir.
Öne Çıkan Özellikler
Kilise Türkiye Ermenileri Patrikliği’ne aittir.
Surp Hıreşdagabed adı “Kutsal Başmelek” anlamıyla kullanılır; kilise Ermeni Apostolik geleneğine bağlıdır.
Kilise kompleksi; iki şapel, ayazma, vaftizhane, depo ve harabe halde bir okul yapısı gibi birimlerden oluşur.
Ana kilise yapısı üç nefli bazilikal plandadır; kesme taş duvarlı ve beşik çatılıdır.
Doğuda büyük bir bema apsisi ve iki küçük yan apsis, batıda üç bölümlü geniş bir narteks bulunur; narteks üzerinde koroya ayrılmış galeri katı yer alır.
Bodrum kattaki ayazmada 2006’daki onarım sırasında Aziz Artemios ve Azize Peprone’ye atfedilen kemiklere ulaşıldığı, bunların rölik mahfazasında sergilenmeye başlandığı belirtilir.
Ana mekândan ayazmaya inen koridora geçiş sağlayan demir kapı, 727 tarihli kabartmalı panelleriyle dikkat çeker; panellerin 1742’de Topkapı Sarayı kazıları sırasında bulunup kapıya dönüştürülerek kiliseye eklendiği kaydedilir.
